Okullarda Şiddet, Akran Zorbalığı ve Psikolojik Destek: Ergenlerin Ruh Sağlığına Yatırım

Okullar, çocuklarımızın sadece akademik bilgi edinmediği, aynı zamanda sosyal becerilerini geliştirdiği, kimlik oluşturduğu ve arkadaş ilişkileri kurduğu güvenli ortamlardır. Ancak ne yazık ki okul yaşamı her zaman bu idealden uzak olabilir. Akran zorbalığı ve okul içi şiddet Türkiye’de yaygın görülen psikososyal sorunlar arasında yer almakta ve ergenlerin ruh sağlığını, sosyal uyumunu ve akademik başarısını olumsuz etkileyebilmektedir.

Türkiye’de Şiddet ve Zorbalık Gerçekleri

Son yıllarda yapılan araştırmalar, okul çağı öğrencileri arasında zorbalık ve şiddet davranışlarının ciddi boyutlarda olduğunu göstermektedir:

• TIMSS 2023 verilerine göre Türkiye’de öğrencilerin zorbalığa “ayda bir” maruz kaldığını belirtenlerin oranı %31’e, “haftada bir” olarak bildirenlerin oranı %15’e yükselmiştir. Zorbalığın en sık görülen türü sözel zorbalıktır (lakap takma, dedikodu vb.).

• Bir çalışmada Türk lise öğrencilerinin yaklaşık %34’ü zorbalığa mağdur olduğunu, %13.9’u ise zorbalık yapan olarak yer aldığını bildirmiştir.

• Başka bir araştırma öğrencilerin %38’inin akran zorbalığı yaşadığını ortaya koymuştur.

• Akran zorbalığı ve okul şiddeti sadece fiziksel değil sözel, sosyal dışlama ve dijital zorbalık gibi farklı şekillerde de ortaya çıkabilmektedir.

Bu veriler, her üç öğrenciden biri veya daha fazlasının okulda zorbalığa maruz kalıyor olabileceğine işaret etmektedir.

Akran Zorbalığının Etkileri

Zorbalık birey üzerinde sadece kısa süreli fiziksel veya duygusal acı bırakmaz; kapsamlı uzun vadeli etkileri vardır:

• Okula karşı motivasyon ve aidiyet hissinde düşüş

• Kaygı, stres, utanç ve düşük özgüven

• Akademik başarıda gerileme

• Depresif belirtiler ve sosyal izolasyon

• Davranışsal sorunlar ve riskli davranışların artması

Araştırmalar, zorbalığa maruz kalan öğrencilerin psikolojik ve davranışsal olarak daha yüksek düzeyde sıkıntı yaşadığını göstermektedir.

Okullarda Psikolojik Destek Neden Önemli?

Ergenlik dönemi, kimlik gelişimi, duygusal dalgalanmalar ve sosyal etkileşimlerin yoğun olduğu kritik bir evredir. Bu süreçte yaşanan zorbalık ve şiddet deneyimleri duygusal dayanıklılığı zayıflatabilir ve uzun vadede ruh sağlığını olumsuz etkileyebilir.

Okullarda ve okul odaklı psikolojik destek programlarının sağladığı katkılar:

✔ Duyguların İfade Edilmesi ve Regülasyonu

Öğrencilerin yaşadıkları deneyimleri güvenli bir ortamda ifade etmelerini sağlar ve duygu düzenleme becerilerini güçlendirir.

✔ Sosyal Beceriler ve Empati Gelişimi

Akranlar arası ilişkileri ve çatışma çözme becerilerini geliştirmeye yardımcı olur.

✔ Özgüven ve Kendilik Algısı

Travma yaratan deneyimlerin etkilerini azaltır, olumlu benlik algısı oluşturur.

✔ Erken Müdahale ve Önleyici Çalışmalar

Okullarda psikolojik danışmanlık, zorbalığın tekrarını önleme, farkındalık eğitimleri ve çatışma çözüm stratejileri için etkin bir önleyici yaklaşımdır.

Aile ve Okul İş Birliğinin Rolü

Psikolojik desteğin etkin olması için sadece okul psikologlarının çabası yeterli değildir. Velilerin, öğretmenlerin ve okul yönetiminin ortak bir bilinç ve iş birliği içinde olması, zorbalığın erken fark edilmesi ve müdahalesi açısından kritik öneme sahiptir.

Öğrencilerin aileleriyle açık iletişim kurabilmeleri, yaşadıkları olumsuz deneyimleri konuşabilmeleri ve destek mekanizmalarına erişebilmeleri; hem kriz anlarında hem de sorun öncesi dönemde belirleyici olabilir.

Okullarda zorbalık ve şiddet davranışları, Türkiye’de ergenlerin ruh sağlığını etkileyen önemli sorunlar arasında yer almaktadır. Bu sorunlar sadece bireysel değil aynı zamanda okul iklimini ve toplum psikolojisini de etkiler. Eğitim sisteminin, ebeveynlerin, öğretmenlerin ve psikolojik destek uzmanlarının ortak çalışması, bu olumsuz deneyimlerin azaltılmasında hayati bir rol oynar

.

Uzman Klinik Psikolog Can Yıldız – Armin Psikoloji olarak, ergenlerin sağlıklı gelişimleri ve okul yaşamında güvenli, destekleyici bir ortam oluşturulması adına psikolojik danışmanlık desteğini önemsiyoruz. Çocuklar ve ergenlerle yapılan psiko-eğitimler, destekleyici görüşmeler ve okul odaklı programlarla yanınızdayız.

📌 Kaynakça & Veriler:

• TIMSS 2023 okul zorbalığı verileri

• Kilicaslan ve ark. okul zorb. oranları

• DHA araşt. zorbalık oranları

• MEB zorbalık önleme genelgesi